– Ikkje lærar, men lærarinne

– Korleis har det seg at det mannlege namnet lærar er gjort kjønnsnøytralt og gjeldande for både kvinner og menn, når fleirtalet av lærarane er kvinner?

Spørsmålet kjem frå Oddny Miljeteig, som gjerne hadde sett at det i staden heitte ei lærarinne.

– Og så kunne ein sagt ei mannleg lærarinne om det var ein mann.

SV-politikaren frå Bergen hadde fleire døme til dei 35 kvinnene, og fem mennene, som hadde teke turen til Lindås folkeboksamling måndag kveld. Kvinnedagen vart markert med eit arrangement i regi av Lindås folkeboksamling og Alversund mållag.

– Ta no til dømes sosionomar. Det burde heita ei sosionioma, og eventuelt ei mannleg sosionoma dersom det var ein mann, sa Miljeteig.

– Me må tenkja over kva språket eigentleg tener til.

Språk og kjønn
Mellom dei muntre og treffande poenga hadde Miljeteig også nokre alvorlege døme, på korleis språket dekkar over sanninga.

– Det vert snakka om familievald. Men all statistikk viser at dette ikkje er kjønnsnøytralt i det heile, det er vald mot kvinner og barn. Og det er ikkje noko som har kome med innvandring, det har pågått i hundrevis av år frå den norske mannen, sa Oddny Miljeteig.

– Når det er slik, er det fordi det er patriarkatet sitt språk.

Hennar eige likestillingsengasjement vart tent alt i barndommen, då foreldra kom heim frå eit jubileum i sparebanken, og mora sitt namneskilt var merka «fru Ola O. Miljeteig».

– Først tenkte eg at det var feil, sidan det på far sitt heitte «herr Ola O. Miljeteig», sa Oddny Miljeteig.

– Det var vel då eg vart feminist.

Målkvinner
Oddny Miljeteig er aktiv i arbeidet for nynorsken, og har vore engasjert i Noregs Mållag. Den andre innleiaren måndag, Eli Bjørhusdal, fortalde om arbeidet til den tidlege målrørsla, der kvinnesak og målsak gjekk hand i hand.

– Nikka Vonen (1836-1933) dreiv skule på Dale, og jentene der var dei første i landet som fekk opplæring i sløydfaget, fortalde Eli Bjørhusdal.

– Ho var også kjent som målkvinne, og samla lokale eventyr og segner som vart trykte i Aa. O. Vinje si avis «Dølen».

Bjørhusdal er doktorgradsstipendiat i norsk ved Høgskulen i Sogndal, og refererte litt frå hovudoppgåva ho har skrive, som er gjeven ut i bokform med namnet «Målkvinner før 1900».

– Og så er det Fredrikke Marie Quam, som var heilt sentral mellom annan i arbeidet med å gjera Venstre til eit målparti.

Quam (1843-1938) var engasjert i ei rekkje kvinnesaksorganisasjonar, og hadde leiar- og styreverv i Norsk Kvinnesaks­forening, Norske Kvinners Sani­tetsforening, Norske Kvin­ners Nasjonalråd og Lands­kvinne­stemmerettsforeningen.

– Fredrikke Marie Quam var også ei av ikkje veldig mange kvinner på skipingsmøtet til Mållaget, i 1906.

Skuggen av Garborg
Eli Bjørhusdal har i «Målkvinner før 1900» vist at mange nynorskkvinner kom i skuggen av Hulda Garborg (1862-1934). Garborg  var motstandar av det som var moderne kvinnesak på den tida.

– Garborg framstiller i skjønn­litteraturen og i avisartiklar kvinna som driftsvesen, som kjønn, som elskande og mor, og som ingenting utan denne kjærleiken til mannen eller omsorga for borna.

Sidan Garborg i ettertida har vorte det Bjørhusdal kallar ein «kvinneleg norskdomskjendis», har hennar syn på kvinnesaka dekka for det mangfaldet som verkeleg fanst. Slik

Bjørhusdal ser det var det fleire kvinner som kjempa både for kvinnesak og målsak.

– Det er all grunn til å vera glad for bygdefeminismen og det som dette har gjort for kvinnerettar og likestilling.