Lesarreportasje: Granatar på Vågenes

På Vågenes kan dei raudbrune granatane bli «store som små barnehovud», som ein geolog ein gong skal ha sagt, skriv Haakon Fossen i Grind.no.

Publisert: Publisert:

10 centimeter stor granat med typisk sekskanta krystallform. Foto: Haakon Fossen

  • Haakon Fossen

På Vågenes, på eit av nesa ut mot Eitrevågen, finst granatar i anortositt, granatar som er både eldre, og ikkje minst større, enn vanleg.

Granat er eit mineral som finst mange stader i Hordaland, særleg i glimmerskifrane.

Dei fleste av desse granatkrystallane er frå nokre millimeter til ein centimeter store. Desse granatane voks då temperaturen steig under den kaledonske kollisjonen mellom Grønland og Skandinavia.

Foto: Grind.no

På Vågenes kan dei raudbrune granatane bli «store som små barnehovud», som ein geolog ein gong skal ha sagt – og dei vart danna under ein tidlegare kollisjon.

Det var den svekonorvegiske fjellkjedefaldinga, for om lag ein milliard år sidan, som sytte for svært gunstige vilkår for vekst av granatar i dette området: rett bergarttype, høveleg temperatur og rikeleg tilgang på mineralførande væsker med passande kjemisk samansetjing.

Kvar granat har truleg brukt fleire millionar år på å veksa seg stor. Seinare har dei sprokke opp, helst i samband med den kaledonske fjellkjedefaldinga for 400 millionar år sidan.

Oppsprekkinga har ført til at granatane ikkje på langt nær har smykkekvalitet. Men dei er fine å sjå på, og større finst knapt i Hordaland. Nokre stader har granatane forvitra heilt vekk og har etterlate seg groper i berget.

Forutan til smykke blir granatar brukte til poler- og slipemiddel, mellom anna til framstilling av sandpapir. Kunstige granatar blir òg brukte i laser- og dataindustrien.

Haakon Fossen/Grind.no

Kunnskapsbasen GRIND er Universitetet i Bergen sin portal for formidling av kunnskap om landskap og livsmiljø, henta frå forskarar ved Universitetet i Bergen og frå fagmiljø som Bjerknessenteret,  Havforskningsinstituttet, forvaltningsmiljøa og  musea på Vestlandet.

Publisert:

Mest lest akkurat nå

  1. Skal steikja 14.560 sveler til Fjord1

  2. Her finn ein dei to dyraste i juni

  3. 1. mai kjører MC-syklistar i kortesje for Floenkollektivet

  4. Mistenkeleg dødsfall i Alver

  5. Dette blei prisen for Fensfjordbygget

  6. – Dette er ein tragedie

  1. Leserreportasje
  2. Radøy
  3. Lokalhistorie
  4. Historie
  5. Geologi